Linux dozvole — chmod

Linux dozvole su prikazane u long-list formatu (ls -l). Format: -rwxrwxrwx — prvih znak je tip (- = datoteka, d = direktorij), zatim 3 grupe po 3 dozvole.

Struktura dozvola

  • 1. trojka — User (vlasnik)
  • 2. trojka — Group (vlasnici grupe)
  • 3. trojka — Others (svi ostali)
  • r = read (4), w = write (2), x = execute (1)
  • Prisutnost slova = dozvola, - = bez dozvole

Oktalni zapis (chmod)

  • chmod 777 → rwxrwxrwx (sve svima)
  • chmod 644 → rw-r--r-- (vlasniku rw, ostalima r)
  • chmod 710 → rwx--x--- (vlasnik sve, group x, others ništa)
  • chmod 740 → rwxr----- (vlasnik sve, group r)
  • chmod 654 → rw-r-xr--

Simbolički zapis (chmod)

  • chmod u+x file — dodaj execute vlasniku
  • chmod g+w file — dodaj write grupi
  • chmod o-r file — ukloni read ostalima
  • chmod go-r,u-x file — višestruke promjene
  • chmod u+rwx,g+x-rw,o-rwx file — kompleksno

Zadatak iz laba — demofile.sh

Cilj: vlasnik = rwx, grupa = x, ostali = ništa

  • Simbolički: u+rwx,g+x-rw,o-rwx
  • Oktalni: chmod 710 demofile.sh
  • Provjera: ls -l demofile.sh → -rwx--x---

Windows NTFS dozvole — icacls

Windows NTFS dozvole upravljaju pristupom na razini datoteke/direktorija. Naredba icacls (Integrity Control Access Control Lists) omogućuje pregled i izmjenu NTFS dozvola iz PowerShell/cmd.

icacls naredbe

  • icacls datoteka.jpg — pregled dozvola
  • icacls datoteka.jpg /deny dylan:R — zabrani read korisniku dylan
  • icacls datoteka.jpg /grant dylan:F — dodaj full control
  • icacls datoteka.jpg /remove:g dylan — ukloni specifičnu dozvolu za dylan

Oznake dozvola (icacls)

  • F — Full control
  • M — Modify
  • RX — Read & Execute
  • R — Read
  • W — Write
  • (I) — nasljeđena dozvola (Inherited)
Uklanjanje specificiranih dozvola ≠ nema pristupa: Ako korisnik dylan ima dozvolu direktno i nasljeđuje je kroz grupu, uklanjanje individualnih dozvola ne briše grupne. Korisnik može zadržati pristup kroz grupno članstvo.

Efektivne dozvole (Effective Access)

Kada korisnik ima dozvole direktno i nasljeđivanjem kroz grupe — ukupni pristup je kombinacija svih. Alat Effective Access prikazuje stvarni kombinirani pristup bez da ga mijenja.

Kako koristiti (GUI)

  1. File Explorer → desni klik datoteke → Properties
  2. Security tab → Advanced
  3. Effective Access tab → Select a user → unesi korisnika
  4. View effective access — prikazuje sve efektivne dozvole

Ostali tabovi u Advanced: Permissions i Auditing (ne General ili Details).

Share dozvole (SMB) — PowerShell

Share dozvole kontroliraju pristup putem mreže. Efektivni pristup = najrestriktivniji između NTFS dozvola i share dozvola.

Naredbe za share

  • New-SmbShare -Name "LABFILES" -Path "C:\LABFILES" — kreiraj share
  • Get-SMBShare — prikaz svih shareova
  • Get-SmbShareAccess -Name "LABFILES" — prikaz share dozvola
  • Grant-SmbShareAccess -Name "LABFILES" -AccountName "dylan" -AccessRight Change
  • Revoke-SmbShareAccess -Name "LABFILES" -AccountName "dylan"

Share razine pristupa

  • Full Control — sve uključujući mijenjanje dozvola
  • Change — čitanje, pisanje, brisanje
  • Read — samo čitanje

Korisnik mora imati i odgovarajući NTFS i share pristup — uzima se restriktivniji.

Kviz — 12 pitanja

0 / 12
Odgovori na pitanja da vidiš rezultat.

1. Datoteka ima dozvole -rwxr-xr--. Što može napraviti korisnik koji NIJE vlasnik niti član vlasničke grupe?

-rwxr-xr-- → vlasnik: rwx (7), grupa: r-x (5), others: r-- (4). Others (treća trojka) imaju samo r = samo čitanje.

2. Koja naredba postavlja dozvole demofile.sh na: vlasnik = rwx, grupa = execute, ostali = nema?

Vlasnik rwx = 4+2+1 = 7. Grupa samo execute = 0+0+1 = 1. Ostali ništa = 0. Dakle 710. Provjeri: chmod 710 → ls -l pokazuje -rwx--x---.

3. Koja naredba će vratiti testfile.txt na početne dozvole -rw-r--r--?

-rw-r--r-- = rw(6) za vlasnika, r(4) za grupu, r(4) za ostale = 644. Vlasnik: r+w = 4+2 = 6. Grupa: r = 4. Ostali: r = 4.

4. Koja je razlika između ls -l i ls -l te*?

Zvjezdica (*) je wildcard koji zamjenjuje bilo koji broj znakova. te* matchira sve što počinje s "te" — npr. testfile.txt, temp.sh, templates/. Korisno za filtriranje specifičnih datoteka.

5. Koji Windows alat za naredbeni redak se koristi za pregled i postavljanje NTFS dozvola?

icacls (Integrity Control Access Control Lists) je Windows naredba za upravljanje NTFS dozvolama. cipher je za EFS enkripciju, net file za mrežne datoteke, dir /q za prikaz vlasnika.

6. Koji NTFS permission daje korisniku potpunu kontrolu nad datotekom, uključujući mijenjanje dozvola?

Full Control (F u icacls) je najviša razina NTFS dozvola — uključuje čitanje, pisanje, izvođenje, brisanje, mijenjanje dozvola i preuzimanje vlasništva. Modify (M) je slično, ali bez mijenjanja dozvola i vlasništva.

7. Naredbom icacls datoteka.jpg /remove:g dylan ukloniš Dylanov unos iz ACL-a. Može li Dylan i dalje imati pristup datoteci?

/remove:g uklanja samo Dylan-ov OSOBNI unos u ACL-u. Grupno članstvo ostaje i grupne dozvole se primjenjuju. Za potpuno blokiranje pristupa koristiš /deny koji eksplicitno zabranjuje pristup čak i ako ima grupne dozvole.

8. Koji Windows alat prikazuje realan, kombinirani pristup korisnika na datoteku uzimajući u obzir sve direktne dozvole i grupno nasljeđivanje?

Effective Access (Properties → Security → Advanced → Effective Access tab) prikazuje kombinirane efektivne dozvole za odabranog korisnika ili grupu. Može uključiti i share dozvole ako je datoteka dostupna putem sharea. To je prediktivni alat — ne mijenja dozvole.

9. Na temelju čega Windows izračunava Effective Access za korisnika? (odaberi sve točne)

Effective Access kombinira: grupno članstvo (nasljeđene dozvole), direktne NTFS dozvole, i share dozvole (za mrežni pristup). Lozinka nije faktor u izračunu dozvola.

10. Korisnik ima Full Control NTFS dozvolu na datoteku, ali pristupa joj kroz mrežni share na kojem ima samo Read dozvolu. Što može raditi s datotekom?

Efektivni pristup = najrestriktivniji između NTFS i share dozvola. NTFS=Full Control (sve), Share=Read → uzima se Read. Za mijenjanje datoteke treba i NTFS Modify/Write i Share Change/Full Control.

11. Koja PowerShell naredba dodjeljuje korisniku dylan Change pristup na share LABFILES?

Grant-SmbShareAccess je PowerShell cmdlet za dodavanje share dozvola. Za uklanjanje: Revoke-SmbShareAccess. Za pregled: Get-SmbShareAccess. icacls je za NTFS dozvole, ne za share dozvole.

12. Korisnik dylan ima Read & Write na datoteci (NTFS). Pristupa je kroz share. Koja share razina pristupa mu je potrebna da može mijenjati sadržaj datoteke?

Share razine: Read (samo čitanje), Change (čitanje + pisanje + brisanje), Full Control (uključuje mijenjanje share dozvola). Za pisanje sadržaja treba barem Change. NTFS ima Modify ali share ga naziva Change.
0 / 12
Riješi kviz da vidiš rezultat.